วัดพระธาตุหนองห้า ต.หงส์หิน อ.จุน จ.พะเยา

23 มกราคม 2569... ผมปั่นจักรยานข้ามเขต (1) จากเชียงรายเข้าสู่อำเภอจุน จังหวัดพะเยา

 

ภาพจาก Google Street Views - ขอขอบคุณ

 

ปั่นต่ออีก 1.6 กิโลเมตร ถึงวัดพระธาตุหนองห้า (2) ซึ่งตั้งอยู่ด้านขวามือ ถึงแล้วครับโบราณสถานเวียงลอจุดหมายที่ตั้งความหวังไว้...

 

 

ตื่นตาตื่นใจมาก ๆ กับภาพพระธาตุฯ ที่เห็นอยู่เบื้องหน้า....

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

มีป้ายตั้งอยู่ อ่านหน่อยครับ...

วัดหนองห้า ตั้งอยู่บริเวณเชิงเขานอกเวียงลอทางทิศตะวันตก ไม่ปรากฏชื่อและประวัติการก่อสร้างชัดเจน ชื่อ "หนองห้า" นั้นมีมากจากพื้นที่ด้านตะวันออกของวัดเดิมเป็นที่หนองน้ำมีต้นห้า(ต้นหว้า)ใหญ่ขึ้นอยู่ จึงเรียกว่า "พระธาตุหนองห้า" ปัจจุบันปรากฏหลักฐานเจดีย์ทรงระฆังศิลปะล้านนา-สุโขทัย อายุราว พุทธศตวรรษที่ 20-21 จำนวน 1 องค์ กรมศิลปากรทำการบูรณะองค์เจดีย์นี้ในปี พ.ศ.2539 ส่วนการสำรวจทางโบราณคดีใน ปี พ.ศ.2547 นั้น ได้พบร่องรอยของฐานวิหารขนาดใหญ่ จมอยู่ใต้พื้นดินด้านทิศตะวันออกของเจดีย์ กำหนดอายุโบราณวัตถุและรูปแบบสถาปัตยกรรมโบราณแห่งนี้น่าจะสร้างขึ้นและน่าจะใช้งานมาจนถึงราวพุทธศตวรรษที่ 24 ซึ่งเป็นช่วงเวลาที่เวียงลอถูกทิ้งล้างไป

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

มีศาลารายหนึ่งหลัง ประดิษฐานพระพุทธรูป... 

เว็บสำนักศิลปากรที่ 7 เชียงใหม่ มีข้อมูลเกี่ยวกับวัดพระธาตุหนองห้า ดังนี้...

โบราณคดีเวียงลอ - วัดพระธาตุหนองห้า (วัดพระธาตุคีรีศรีเวียงลอ) ตำบลหงส์หิน อำเภอจุนจังหวัดพะเยา เรียบเรียงโดย : นายจตุรพร  ทิมเทียนกฤต นักโบราณคดีชำนาญการ กลุ่มโบราณคดี สำนักศิลปากรที่ ๗ เชียงใหม่

วัดพระธาตุหนองห้า (วัดพระธาตุคีรีศรีเวียงลอ) 

วัดแห่งนี้วางตัวตามแกนทิศด้านตะวันออก – ตะวันตก มีเจดีย์ประธานและวิหาร ตั้งอยู่บนที่ลาดเชิงเขา ที่เป็นที่รู้จักในท้องถิ่นว่า “ดอยจิกจ้อง” ซึ่งพระธาตุหนองห้า ทางด้านตะวันตกของเวียงลอ ประมาณ ๓๗๐ เมตร อยู่พื้นที่ปกครองของ ตำบลหงส์หิน อำเภอจุน จังหวัดพะเยา
ที่ตั้งพิกัดภูมิศาสตร์ ละติจูด  ๑๙ องศา ๒๗ ลิปดา ๐๒ ฟิลิปดา เหนือ - ลองติจูด ๑๐๐ องศา ๐๔ ลิปดา ๓๔ ฟิลิปดา ตะวันตก
วัดแห่งนี้อยู่ในกลุ่ม “คามวาสี” และวัดที่อยู่ในเขตพื้นที่ป่า หรือกลุ่ม “อรัญวาสี” ในพระวินัยกำหนดไว้ว่า วัดฝ่ายอรัญวาสีจะต้องตั้งไม่ห่างจากหมู่บ้านที่ใกล้ที่สุดจนเกินไป คือให้อยู่ในระยะประมาณ ๕๐๐ ชั่วคันธนู เพื่อเอื้อให้พระภิกษุสามารถเดินไปรับการบิณฑบาต ซึ่งในปัจจุบันจากการสํารวจพบว่า มีประมาณ ๑๐ วัด วัดในกลุ่มนี้มีที่ตั้งอยู่บริเวณพื้นที่ลาดเชิงเขาและยอดเขา ที่ได้รับการขุดค้น ขุดแต่ง และศึกษาทางโบราณคดี คือ วัดพระธาตุหนองห้า (วัดพระธาตุคีรีศรีเวียงลอ) เป็น โบราณสถานแห่งแรกที่ได้รับการขุดค้นขุดแต่งทางโบราณคดีในปี ๒๕๓๙ นอกจากนี้ยังมี วัดพระธาตุบุนนาค วัดท่าแฉะ และวัดต้นเดื่อที่ได้รับการศึกษาทางโบราณคดีแล้ว
ปี ๒๕๓๙ สำนักโบราณคดีและพิพิธภัณฑ์สถานแห่งชาติที่ ๖ เชียงใหม่ (ในขณะนั้น) ได้ดำเนินการขุดแต่งและบูรณะ เจดีย์ประธานวัดพระธาตุหนองห้า  เป็นเจดีย์แบบล้านนา ส่วนฐาน เริ่มจากผังแบบสี่เหลี่ยมจัตุรัส ๑ ชั้น ต่อมาชั้นหน้ากระดานยกเก็จ รองรับชั้นบัวคว่ำ หน้ากระดานประดับด้วยชุดลูกแก้วอกไก่และชั้นบัวหงาย ต่อมาเป็นชุดฐานบัวลูกแก้วรองรับองค์ระฆังในแผนผังแปดเหลี่ยม (ได้มีการเปรียบเทียบเจดีย์ประธานวัดลี ตำบลท่าวังทอง จังหวัดพะเยา และเจดีย์หลวง อำเภอเชียงแสน จังหวัดเชียงราย) ซึ่งเป็นแบบแผนของเจดีย์ล้านในช่วงพุทธศตวรรษที่ ๒๑ และคุณสายันต์  ไพรชาญจิตร ได้สันนิษฐานว่าวัดป่าใหม่ ที่มีชื่อปรากฏในศิลาจารึกวัดป่าใหม่ (พย. ๘) คือ วัดพระธาตุหนองห้า ที่ระบุศักราชที่สร้างวัดป่าใหม่ จุลศักราช ๘๕๙(พ.ศ.๒๐๔๐) ตรงกับช่วงรัชกาลพระเมืองแก้ว(๒๐๓๘ – ๒๐๖๘)
จากการขุดหลุมทดสอบ ๒ หลุม ได้พบเศษภาชนะดินเผาที่มีแหล่งผลิตมาจาก เตาเวียงกาหลง/วังเหนือ จังหวัดลำปาง แห่งเตาพาน/โป่งแดง จังหวัดเชียงราย แหล่งเตาพะเยา(เวียงบัว/แม่กา) จังหวัดพะเยาที่มีอายุในช่วง ชิ้นส่วนเครื่องถ้วยจีนสมัย ร.หมิง มีอายุในช่วงพุทธศตวรรษที่ ๑๙ – ๒๑
           **วิหาร ที่อยู่ด้านทิศตะวันออกของเจดีย์ประธาน ยังไม่ได้ดำเนินการทางโบราณคดี พบร่องรอยของเขื่อนหิน(สร้างเป็นแนวกรอบแล้วนำดินถมเพื่อปรับพื้นที่) และอิฐกระจายตัวอยู่ทั่วไป แต่สันนิษฐานว่าอาจจะเหลือร่อยรอยไม่มากจากการมีการมาทำกิจกรรมในสมัยต่อมา อนึ่งในรายงานการขุดค้น พบแนวผนังอิฐล้มลงไปบนฐานเจดีย์ประธาน และพบตะปูโลหะ อาจจะมามีความเป็นได้ว่าวิหาร เครื่องบนคงจะเป็นเครื่องไม้มุงกระเบื้อง (?)

                    ------------------------------------------------

อ้างอิง
ศิลปากร,กรม. รายงานการขุดค้นและบูรณะพระเจดีย์วัดพระธาตุหนองห้า.เอกสารอัดสำเนา ,๒๕๓๙.
สรัสวดี อ๋องสกุล ,ประวัตศาสตร์ล้านนา.พิมพ์ครั้งที่ ๖ กรุงเทพฯ:อมรินทร์,.2552.
สุจิตต์ วงษ์เทศ, บรรณาธิการ.ประชุมจารึกเมืองพะเยา.กรุงเทพฯ : สำนักพิมพ์มติชน :, 2538
________,บรรณาธิการ.ประวัติศาสตร์ สังคมและวัฒนธรรมเมืองพะเยา. กรุงเทพ,

เป็นวัดแรกของทริปปั่นจักรยาน-เวียงลอ ผมรู้สึกดีใจมาก ๆ ที่ได้มาถึง!